Este jueves 18 de junio se entregaron los premios de la IX edición de Ager Vasconum. Los y las jóvenes escritores y escritoras galardonadas, del centro y sur de Navarra, acudieron a la entrega bajo el puente románico de Puente la Reina/Gares. En esta edición se han entregado 22 premios, 10 de poesía y 12 de narrativa.
El cantante del grupo Rosa palo, Ibai Aldaz, dio apertura al acto con la canción «Saiatzea». A continuación, la alcaldesa de Puente la Reina, Itziar Imaz, tomó la palabra dando la bienvenida a los y las ganadoras, destacando que en esta edición se han presentado un total de 171 trabajos. Asimismo, invitó a todos los ayuntamientos del centro y sur de Navarra a que participen en las próximas ediciones, dando así a los y las jóvenes opciones para crear y vivir en euskera. A continuación, Jabi Arakama, director de Euskarabidea, recordó en euskera que «que cada vez que escribís creáis la posibilidad de pensar el mundo en euskera», y tras mostrar su satisfacción por estar allí, dejó claro que Euskarabidea «seguirá apoyando espacios como éste para soñar en euskera». Por su parte, la concejala de euskera, Ainhoa Azpilkueta, cerró la presentación subrayando en euskera que «más allá de que el acto sea una entrega de premios, es una reivindicación de que para que el euskera se utilice tanto en la vida como en el trabajo».
La gala estuvo dirigida por Adriana Salvo, que ejerció de madrina. Sus primeras palabras fueron de agradecimiento para todas las entidades organizadoras del concurso, en concreto, a los ayuntamientos de Tafalla, Olite, Estella, Viana, Zizur Mayor, Sangüesa, Lodosa, Puente la Reina y a la Mancomunidad de Irantzu. Así mismo, agradeció la ayuda económica de Euskarabidea, y destacó la imprescindible colaboración con las fundaciones Altaffaylla y Elkar, y el apoyo de la academia de la lengua vasca Euskaltzaindia. De la misma manera, también tuvo palabras de agradecimiento para el tribunal compuesto por Castillo Suárez García, Ángel Erro Jiménez, Amaia Aldanondo Perkaz y Urtzi Elorza, y en particular con el profesorado de los institutos e ikastolas participantes, «sin el cual no hubiera sido posible lograr todo esto».
La gala continuó entre premios y enhorabuenas, y los y las premiadas pudieron disfrutar de la canción «Hizkiak eta piztiak» del grupo Desgaraian, interpretada por Ibai Aldaz. Al término de la entrega de premios, la presentadora volvió a dirigirse a los y las protagonistas de la tarde para animarles a que sigan creando, porque aunque a veces sientan que es más difícil, detrás de ese reto, se abren puertas a nuevos mundos. Durante la gala quedó muy patente que el euskera merece la pena, que tiene mucho que decir y que también los y las jóvenes del Ager tienen mucho que decir. Efectivamente, el concurso consigue eso, que los y las jóvenes se expresen en euskera. En este sentido, Adriana Salvo quiso recordar el mensaje de la Korrika de este año: Euskara gara. Estamos aquí y lo hacemos en euskera. Vamos adelante, ¿vienes?
Los pueblos de todos los participantes en la IX edición en la geografía navarra
Categorías, premiadas y premiados, y breves valoraciones del tribunal
POESÍA ESO 1-2
Estella-Lizarra / ESO 1-2 Gora-behera marea Duna Galilea Aramendia
Gora-behera marea Egileak itsasoa eta bizitza parez pare jartzen ditu. Itsasoari hainbat galdera sakon egiten dizkio, eta, aldi berean, beste galdera batzuen erantzunak topatzen ditu. Testu iradokitzailea eta misteriotsua da.
Olite / ESO 1-2 Zikona Garazi Sota Pernaut
Zikona Bizitza aurrera doala oroitarazten digu zikoinak beroarekin batera gurera azaltzen denean. Hegazti nekaezina den aldetik, arduraz eta gogoz bizi behar dugula gogorarazten digu. Gogoetarako poesia sakona.
Estella-Lizarra / ESO 1-2 Nire ahizpa Irati Ugarte
Nire ahizpa Ahizpari egindako poema ederra. Haien arteko harremana, bizitzako harreman gehienak bezala, gorabeheraz beteta dagoelako, baina betiere maitasunaz. Hizkera jolasti darabil egileak.
POESÍA DBH 3-4
Estella-Lizarra / ESO 3-4 Higadura Amaiur Elbusto
Higadura Higatutako itsasontzi bati buruzko poema da azalena, baina badu bigarren adiera bat: gu guztiongan denborak uzten duen marka, askotan oharkabean pasatzen zaiguna, eta bakardaderantz eramaten gaituena erremediorik gabe.
Olite / ESO 3-4 Sagarra Eunate Paternain Sanz
Sagarra Askotarako ematen du olerki honen sagarrak. Sagarraren gorria, esaterako, zauririk gabeko odola da poetaren irudiko, baina baita herdoiltzen hasiaren drama. Irudiak txirikordatzen doaz modu harrigarrian. Eta irudiek dirudien baino gehiago esaten dute. Irakurleak hori susmatzen du. Biziaren galkortasunaz, denboraren joanaz, norberaren hauskortasunaz ari zaigula, alegia.
Olite / ESO3-4 Palestinako haurra Laia Urriza Jimeno
Palestinako haurra Poema honetan egileak deskribatzen duen eszenara irakurlea eramateko gai da; gelditasunetik edo sufrimendu isiletik iskanbilara eta etsipenera pasarazita. Bonba bat lehertu da, eta modu honetara jakinarazten zaigu: “Zerbaitek gorputza kolpatzen dit, / hautsa da, aire bolada bero batean”. Deskribatzailea da, baina poetikotasunaren ezaugarriak ahaztu gabe: erritmoa edo errima, esaterako. Denak bat egiten du zirrara sorrarazteko.
POESÍA 17-20 años
Olite / 17-20 años Zure hutsuneari begira Nahiara Urkiaga Bini
Zure hutsuneari begira Sentimenduetan barrena sakon egiten duen poema bat da hau. Zer sentitu maite dugun pertsona joan zaigunetik? Bestearen hutsunea ez sentitzeak inor maite ez duzula esan nahi du? Ezetz uste du olerki honen egileak. Bihotza uste baino konplikatuagoa da. Eta poema hau sotilezia horiek guztiak jasotzeko gai da, eta hau bezalako irudiak oparitzeko ere: “Lainoak estaltzen du / hitz eskasez beteriko galtzada”.
Olite / 17-20 años Lurpetik loratu Nahia Larrasoaña Gortari
Lurpetik loratu Asmamen handiko irudiez betetako poema. 1967tik aurrera Palestinako bandera debekatu zutenetik (“Hirurogeita zazpian / itzali nahi izan zuten argia, / bandera debekatuz, / lurra estaliz egia”) bertakoen eskubideak, existitu nahiak, aurkitu ditu bestelako adierazpideak (“sormenak ez du mugarik”) eta horretan jarraitzen dute. Lurperatutakoa loratu daiteke, dio poemak, itxaropenaz, kolorez, metaforez jantzita.
POESÍA 21-30 años
Estella-Lizarra / 21-30 urte Eten bati laudorioak Maite Areitioaurtena Aznarez
Eten bati laudorioak Poema honetan egileak arreta une iragankorren edertasunean jartzen du, sormenaren eta hausnarketaren balioa aldarrikatzen du. Bizitzaren erritmo bizkorraren aurrean gelditzeko gonbita egiten digu, soseguz begiratzera, sentitzera eta benetan bizitzera. Poemaren forma zaindu du egileak, zorionak!
NARRACIÓN ESO 1-2
Zizur-Valdizarbe-Valdemañeru / ESO 1-2 Atzera begiratu ezinik Mikel Senosiain Argiñano
Atzera begiratu ezinik Egileak abentura, umorea eta irudimena uztartzen ditu erritmo bizian, eta pertsonaia nagusiaren ahotsak naturaltasuna eta gertutasuna ematen dizkio istorioari. Irakurlea harrapatzen du, suspense handiko hasiera bati esker eta aipagarria da kontakizunaren egitura zirkularra: hasierako arrisku-egoeratik abiatu, atzera egin eta amaieran misterioa argitzea lortzen du modu erakargarrian.
Olite / ESO 1-2 Lur azpiko bizitza Tariq Alvarez Moreno
Lur azpiko bizitza Narrazio honek errealitate gogor bati begiratzeko gonbita egiten digu, urruneko egoera bat hurbil eta ulergarri bihurtuz. Egileak enpatiaz eta sentiberatasunez eraikitzen du Manburen istorioa, haren eguneroko zailtasunak ez ezik, etorkizun hobe baten aldeko ametsak ere erakutsiz. Bereziki nabarmena da kontakizunak hausnarketarako duen gaitasuna, irakurlea munduko desberdintasunen inguruan pentsatzera bultzatzen baitu.
Olite / ESO 1-2 Amona Eulaliaren denbora Garazi Sota Pernaut
Amona Eulalia Istorio honek amona baten eta bilobaren arteko harreman berezia samurtasunez eta sentiberatasunez islatzen du. Egileak eguneroko une xumeak baliatzen ditu bizitzari, denborari eta oroimenari buruzko hausnarketa sakonak egiteko, irakurlea hunkitzeraino. Bereziki aipagarria da Amona Eulaliaren pertsonaiaren eraikuntza: maitagarria, jakintsua eta ahaztezina bihurtzen da kontakizunean zehar.
NARRACIÓN ESO 3-4
Estella-Lizarra / ESO 3-4 Gazta-tarta zaporeko kafesnea Unax Morentin
Gazta-tarta zaporeko kafesnea Lehen pertsonan egindako narrazio honetan Antton izeneko gizon heldua ezagutzen dugu, bere errutinaz nazkatuta dagoena, bere hildako emaztea faltan botatzen duelarik. Istorio labur honen estruktura benetan bikaina da.
Sangüesa / ESO 3-4 Sua mendian Irati Oses Cuesta
Sua mendian Honetan Amaiur Elizalde, hamazazpi urteko neska gaztea, da protagonista. Gure mitologian hainbeste garrantzia duen sorginek dute hemen presentzia, baina ez hasiera batean espero dezakegun bezala. Hortaz, irakurlea harritu dezakeen narrazioa da hau.
Olite / ESO 3-4 In memoriam Irati Berrotaran Velaz
In memoriam Familia baten istorioa kontatzen digu, non Erriberri berak ere presentzia nabaria duen. Izenburuak gaiaren inguruko pista ematen digu eta gure herriaren historiako garai ilun bat du testuinguru bezala. Narrazio heldua eta hunkigarria.
NARRACIÓN 17-20 años
Olite / 17-20 años Ez ezazu inoiz samurtasuna bazterrean utzi Aitziber Iparrea Maya
Ez ezazu inoiz samurtasuna bazterrean utzi Primeran idatzia. Idazle gazte honek maisutasun handiz jolasten du hitzekin, hizkuntza beraren inguruan modu metalinguistiko batean ere arituz. Prosa poetikoa deritzoguna erabiliz, testua bizia eta, batez ere, ederra da.
Olite / 17-20 años Zuen begiradak eraikitako ispilua naiz Nahia Larrasoaña Gortari
Zuen begiradak eraikitako ispilu naiz Irakurlearen espektatibekin jolasten du. Metaforak eta beste hainbat errekurtso literario erabiliz, hasiera batean apropos zail jartzen digu pertsonaia nagusia nor den ulertzea, bukaeran mezu potente eta eder bat uzteko.
NARRACIÓN 21-30 años
Estella-Lizarra / 21-30 años Munduaren beste aldean Onintze Arrastia Mauleon
Munduaren beste aldean Testu ederra, heldutasun psikologiko handia adierazten duena, militante politiko gazte baten bizitza islatuz. “Zertan datza zoriontasuna?” galdera euskarri izanda, gazte baten kezka eta barne-hausnarketak aurkezten dira, prosa arin eta txukun bat erabiliz. Inoiz amaitzea nahi ez duzun testu horietako bat da. Benetan bikaina.
PREMIO MERINDAD
Olite / Narración ESO 3-4 Oihukatzen duen isiltasuna Zhara Aldasoro Larrañaga
Oihukatzen duen isiltasuna “Dena hasi zen gaizki bukatzen diren istorio guztiak bezala, kontu txiki batekin, garrantzi handirik ematen ez diozunarekin.” Horixe da narrazio honen esaldi nagusia. Izan ere, erabaki txar batek beti garamatza okerragoa den toki batera: damua. Eta damuarekin ezin da inor bizi.
Zizur-Valdizarbe-Valdemañeru / Narración 17-20 Denboraren bihotza Naire Jorqui
Denboraren bihotza Narrazio honetan egileak erritmo bizian eramaten gaitu hiriaren egunerokotasunetik oihan misteriotsu batera, bertan, denboraren mugak lausotzen dira eta oroimenek, sustraiek eta familia-loturek protagonismo berezia hartzen duten. Atmosfera magikoa sortzen da; istorio honek gogorarazten digu benetako abenturak ez direla beti urrutiko lekuetan aurkitzen; batzuetan, geure sustraietara eta maite ditugun pertsonengana itzultzean aurkitzen dugu bilatzen ari garena.
Sangüesa / Narración ESO 3-4 Maitane Baigorri Mendioroz
Afrikaraino Narrazio honek abentura eta adiskidetasuna uztartzen ditu. Egileak modu erakargarrian kontatzen du bidaia fisiko bat, baina baita pertsonaien arteko konfiantzaren eta elkartasunaren bidaia ere. Bereziki azpimarratzekoa da istorioak transmititzen duen gizatasuna: laguntasunaren balioa, familiaren garrantzia eta itxaropenari eusteko gaitasuna.
Estella-Lizarra / Poesía ESO 3-4 Zuhaitz bati begira Lide Barcenilla
Zuhaitz bati begira Urtaroaren zikloari buelta ematen dio poema honek, zuhaitz bat lekuko hartuta, lerro gutxitan modu zehatzean deskribatuta. Aldakortasun horrek ez du egonkortasuna ukatzen (“sustraiak sendo dauzka lurrean” esanez hasten da, eta “urtaroz urtaro, desberdina den arren, zuhaitz bera jarraitzen du izaten” esanez amaitzen da). Erdiko guztia, berriz, dena da aldaketa, transformazioa.
